Images of Vietnam in 1884

Năm 1884, Ông Charles-Edouard Hocquard theo đoàn lính viễn chinh Pháp tới xâm chiếm Việt Nam với tính cách là bác sĩ quân y, nhưng ông cũng là một nhà nhiếp ảnh viên đại tài.

Những tấm hình nầy có một giá trị lịch sử rất lớn. Ðây là lúc mà Pháp sắp sửa chiếm hết Việt Nam và đây cũng là những hình ảnh duy nhất còn sót lại mà chúng ta thấy được những thành trì khi xưa.

Sau khi chiếm thành Hà-Nội lần thứ hai vào năm 1882 (Tổng Ðốc Hoàng Diệu tự tử với thành), quân Pháp tiến về biên gìới phía Bắc vì lúc bấy giờ triều đình Huế đã âm thầm yêu cầu Giặc Cờ Ðen (và sau đó là quân đội Trung Quốc) giúp Việt Nam đánh Pháp. Lúc bấy gìờ Trung Quốc vẫn coi Việt Nam như là "thuộc quốc" của mình nên được dịp họ tràn qua chiếm nhiều tỉnh phía Bắc vùng biên giới.

Ðể phản công, Pháp tung hải quân đánh chiếm được những đảo Pescadores và Formose (Taiwan) của Trung Quốc nhưng Pháp không đủ quân để đánh với một nước 400 triệu dân nên tìm cách giảng hoà trong hiệp ước ký tại Thiên Tân ngày 9 tháng 6 năm 1885 trong đó Trung Quốc chấp nhận là không còn coi Việt Nam là "thuộc quốc" của mình nữa và hứa là sẽ tôn trọng lãnh thổ Việt Nam mà các đường biên giới sẽ được 2 nước (Pháp & Trung quốc) xác định sau. Lúc đó coi như Pháp đã hoàn toàn thôn tính nước ta.

Ngày 5 tháng 7 năm 1885, Vua Hàm Nghi kêu gọi toàn dân nổi dậy chống Pháp, phong trào Cần Vương ra đời.

Lúc nầy thì Ông Bác Sĩ Hocquard trở về Pháp để nhường chổ cho... ông Bác Sĩ Neis, đại diện cho bộ ngoại giao Pháp tới Việt Nam để tham dự trong phái đoàn vẽ đường biên giới với Trung Quốc. Ông Bác Sĩ Neis cũng có viết hồi ký kể lại chuyến công tác nầy mà các bạn có thể đọc ở một cái site bằng tiếng Pháp mà tôi để địa chỉ ở trong trang web liên mạng. Ðây cũng là một biến cố quan trọng cho lịch sử Việt Nam vì đây là lần đầu tiên mà Việt Nam (do Pháp đại diện) đã ký kết với Trung Quốc trên giấy trắng mực đen về những đường ranh giới (trước đó chỉ là sự thỏa thuận ngầm).

Những tấm hình của Ông Bác Sĩ Hocquard được xuất bản bởi Trung Tâm Tồn Trữ Dữ Liệu Thuộc Ðịa ở Aix-en-Provence.

(Bấm nút trên cái hình nhỏ để phóng đại nó ra, sau đó thì dùng nút "Précédente" (hay "Back") của navigateur để trở lại trang nầy)

Bắc-Ninh ngày hôm sau, sau khi thất thủ (13-03-1884)	Cửa thành Bắc-Ninh mà quân đội Pháp đã tràn vào	Kho gạo và chòi canh của thành Bắc-Ninh	Thành Bắc-Ninh
Thành Bắc-Ninh bị pháo binh Pháp oanh tạc	Ðiện thờ chánh (?) của thành Bắc-Ninh	Voi của Tổng Ðốc Bắc-Ninh	Súng ống của Giặc Cờ Ðen mà Pháp tịch thu được
Vũ khí của Giặc Cờ Ðen (GCÐ) bị Pháp tịch thu	Ðồn nhỏ do Giặc Cờ Ðen (GCÐ) dựng lên ở Bắc-Ninh	Ðồn nhỏ do GCÐ dựng lên ở gần Bắc-Ninh	Chiến hào do GCÐ dựng lên ở gần Bắc-Ninh

Thành Sơn-Tây	Cửa Ðông của thành Sơn-Tây	Cửa Nam của thành Sơn-Tây	Cửa Ðông (hoặc Tây!) mà quân Pháp tràn vào thành
Thành Sơn-Tây nhìn từ trên đỉnh vọng canh	Bên trong của thành	Vòng rào phía Bắc của thành	Vọng canh và hồ chứa nước của thành
Ngoại thành, buổi chiều ngày thất thủ	Hầm chứa súng cà-nông	Chùa được biến thành thành trì ở Hôi-Dông (hướng Tây thành Sơn-Tây)	Chùa được biến thành thành trì ở Hôi-Dông (hướng Tây thành Sơn-Tây)
Chùa Phu-Ni gần Sơn-Tây	Một chùa nhỏ gần Sơn-Tây	Một đền làng gần Sơn-Tây	Làng gốm gần Sơn-Tây

Hầm trủ ẩn của Giặc Cờ Ðen (GCÐ) ở Hưng-Hóa	Hầm trủ ẩn của GCÐ dọc theo dòng sông Hồng gần Hưng-Hóa	Hầm trủ ẩn của GCÐ dọc theo dòng sông Hồng gần Hưng-Hóa	Hầm trú ẩn của quân Trung quốc ở Hưng-Hóa
Chiển lũy với vòng rào bằng tre ở Hưng-Hóa	Lối vào đường hầm ở Hưng-Hóa	3 vòng chiến lũy bằng tre của quân đội Trung Hoa ở phía Bắc Hưng-Hóa	Thành lũy bằng tre của quân Trung quốc ở Hưng-Hóa
Thành lũy do quân đội Trung Quốc xây cất ở Hưng-Hóa	Pháo binh Pháp đang vượt qua sông Ðà để tiến về Hưng-Hóa	Cổng làng Trạch-Mai	Cổng làng Trạch-Mai
Phong cảnh trên đường tới Hưng-Hóa	Cầu nổi bằng tre mà quân Pháp dùng để qua sông Ðà	Sông Ðà gần Bat-Bac	Một ngôi chùa trên một cù lao giữa sông Hồng gần Hưng-Hóa
Bức tường thành và vòng hào của thành Hưng-Hóa	Vòng rào bằng tre và chiến lũy của của thành Hưng-Hóa	Quân Pháp nghỉ chân trên đường tiến về Hưng-Hóa	Cảnh điêu tàn của đường phố Hưng-Hóa sau cuộc chiến

Cổng thành Nam-Ðịnh	Cổng thành Nam-Ðịnh bị pháo binh Pháp dội sập	Tháp canh của thành Nam-Ðịnh bị pháo binh Pháp bắn trúng	Súng thần công của Pháp cho (?) bị hủy hoại ở thành Nam-Ðịnh
Một ngôi chùa ở Nam-Ðịnh	.	Ðền thờ chánh của thành Nam-Ðịnh	Một ngôi chùa ở Nam-Ðịnh
Một kênh đào ở Nam-Ðịnh	Lồng chợ ở gần Nam-Ðịnh	Một nhà thờ Thiên Chúa Giáo ở Nam-Ðịnh	Phố Tàu ở Nam-Ðịnh

Quân Pháp dừng chân bên bờ sông Claire gần Lang-Son	Nghỉ chân của những người phu khuân vác trên con đường tới Lạng-Sơn (1)	Con suối "Tím" trên đường tới Lạng-Sơn	Bãi chiến trường ngày 12-05-1885 trên đường tới Lạng-Sơn
Lối vào của một thành trì trên đỉnh núi gần Lạng-Sơn	Vùng phụ cận của Lạng-Sơn	Thung lũng Pho-Vi gần Lạng-Sơn	Lính Tập dừng chân ở đồn Brulay
	Ðại sứ Trung Hoa tới mang tù binh về sau trận chiến Lạng-Sơn	Vũ khí Pháp tịch thâu được của quân Việt Nam

(1) Pháp gọi họ la coolies, chữ nầy ám chỉ những người phu khuân vác ở Á Ðông. Những người phu khuân vác đi theo đoàn viễn chinh Pháp nầy bị chết rất nhiều tại những vùng gần Lạng-Sơn vì những mảnh quần áo mỏng manh của họ không đủ chống lạnh trên miền rừng núi.(xin xem hình của họ ở trang 7).

Tàu chiến La Mutine	Tàu chiến Le Pluvier	Tàu chiến Le Yatagan trên sông Hồng	Tàu chiến L'Eclair
Tàu chiến La Fanfare	Tàu chiến La Surprise trước tảng đá lớn ở Ninh-Bình	Toàn bộ tổng tham mưu của tướng Brière de Lisle	Toàn bộ tổng tham mưu của tướng Millot
Pháo binh Pháp qua sông	Ðồn Pháp trấn giữ tả ngạn sông Hồng	Lính thủy quân Pháp	Lính Tập ở miền Bắc

Một thương gia Tàu ở Hà-Nội	Một thương gia Tàu ở Hà-Nội	Hai thanh niên Tàu	Một thanh niên Tàu con nhà giàu
Một người đàn bà Tàu	Người Fou-Tcheou	Một người Tàu	Phu khuân vác người Tàu
Hàng binh Giặc Cờ Ðen theo Pháp (mấy người nầy sau đó đã bỏ trốn sau khi cắt đầu mấy ông quan Pháp!)	Hai người Giặc Cờ Ðen bị Pháp bắt ở Tuyên-Quan	Lính chánh quy của quân đội Trung Quốc	.

Ðồn lính Pháp nằm phía Bắc thành Hà Nội	Ðồn lính Pháp trấn tại Hồ Tây	Ðiện Kính-Thiên bị lính Pháp biến thành đồn trấn thủ	Ðiện Kính-Thiên bị lính Pháp biến thành đồn trấn thủ
Cửa Bắc thành Hà Nội, nhìn từ phía ngoài	Cửa Bắc thành Hà Nội, nhìn từ phía trong	Cảnh thành Hà Nội nhìn từ xa (cửa Sơn Tây)	Một đồn nhỏ trong thành Hà Nội
Một góc thành Hà Nội	Một cửa vào thành Hà Nội	Trại lính tập bên bờ hồ Hoàn Kiếm	Nghĩa trang Pháp ở Hà Nội
Cầu Giấy gần Hà Nội nơi mà thiếu tá hải quân Françis Garnier bị tử trận (ngày 21/12/1873) và 10 năm sau lại đến lược trung tá hải quân Henri Rivière (19/5/1883)		Thành phố Hà Nội nhìn từ hồ Hoàn Kiếm	Bờ hồ Hoàn Kiếm
Chùa Báo ân	Chùa Báo ân (1)	Chùa Báo ân	Một tháp ở chùa Báo ân
Cầu Thế-Hức đưa vào đền Ngọc-Sơn	Một cái tháp của chùa Bảo-Ân bên bờ hồ Hoàn-Kiếm	Lối vào đền Ngọc-Sơn bên bờ hồ Hoàn-Kiêm	Một cổng chùa gần Hà Nội
Chùa Voi-Phục gần Hà Nội (cách cầu Giấy khoãng 1Km). Pháp gọi là chùa Balny vì lấy tên của đại úy hải quân Adrien Balny bị tử trận tại đây vào ngày 21/12/1873 (cùng ngày với Francis Garnier)	Một ngôi chùa nhỏ nằm bên bờ Hồ Tây	Văn Miếu. Pháp gọi là "la pagode des Corbeaux"	Những bia đá tiến sĩ trong đền Văn Miếu
Chợ bán đồ đồng	Chợ bán đồ sắt	Chợ bán kim chỉ	Chợ bán thuốc Nam
Chợ bán đồ mây	Một con đường của Hà Nội	Phố hàng Gai	Một ngày hội chợ
Một con đường của Hà Nội	Một con đường của Hà Nội	Phố bán đồ gốm	Phố bán gỗ
Một con đường của Hà Nội bị bão tàn phá	Một hãng Pháp bên bờ sông Hồng	Một nhà dòng Thiên Chúa Giáo ở Hà Nội	Một vườn cây ở Hà Nội
Xóm làm giấy gần Hà Nội	Vùng lân cận Hà Nội	Nơi bán tre	Phong cảnh gần Hà Nội
Phong cảnh tượng trưng trên dòng sông Hồng gần Hà Nội	Phong cảnh bên bờ Hồ Tây	Phong cảnh gần Hồ Tây	Một làng gần Hà Nội

(1) Chùa còn có tên là chùa Liên Trì và cũng còn được gọi là chùa Quan Thượng vì do Tổng Ðốc Hà Nội là Nguyễn Ðăng Giai xuất tiền xây. Tây gọi chùa nầy là chùa Supplices (khổ hình) vì trong chùa có nhiều hình tượng của thập điện diêm cung dưới địa ngục. Chùa bị thiệt hại nhiều khi Tây đánh chiếm Hà Nội, đến năm 1892, khi nhà nước bảo hộ cho đấp đường phía Ðông hồ Gươm thì chùa bị triệt hạ hoàn toàn để xây nhà Bưu điện Hà nội (Xin cám ơn ông Hoan Nguyen đã đóng góp tài liệu nầy)

"An Nam" là danh từ mà Trung Hoa dùng để gọi nước ta, ám chỉ là vùng phía Nam đã được "an bình hóa". Không biết vì lý do gì mà Pháp dùng chữ Annam để gọi riêng miền Trung và chữ tĩnh từ (annamite) của nó lại được dùng để gọi người miền Trung... hoặc cả dân tộc Việt Nam. Thí dụ như Pháp dùng danh từ "Lính an nam mít" để chỉ đội quân Việt (từ Bắc tới Nam) đi làm cho Pháp.

Cũng từ đó mà tiếng Việt có từ "an nam mít" để rồi ngày hôm nay có người chỉ gọi là "mít" thôi !

Xưa Pháp gọi miền Bắc là Tonkin, miền Trung là Annam và miền Nam là Cochinchine. Indochine dùng để ám chỉ 3 nước Pháp thuộc đó là Việt Nam, Lào và Cam-Bốt.

Con gái Hà Nội	Con gái Hà Nội	Con gái Hà Nội	Con gái Nam-Ðịnh
Người đàn bà trẻ miền Nam	Người đàn bà trẻ Sàigòn		Người đàn bà và đứa con nhỏ
Một vũ công	Ðôi môi phồng vì ăn trầu	Người phụ nữ với chiếc nón quai thao	Vợ của một viên quan gần Hà Nội
Một học trò (trí thức)	Một học trò (trí thức)	Một thông dịch viên	Gia đinh một thương gia
Kép hát	Người đẹp Bắc Kỳ	Một gia đình nhà giàu	Một xã trưởng trong tỉnh Nam-Ðịnh
Một viên quan	Một viên quan ở Huế	Một viên quan	Một viên quan
Một viên quan	Một viên quan trong bộ thường phục	Một viên quan trong bộ thường phục	Quan án ở Hà Nội
Quan Bộ Hộ	Joseph Lai, thông dịch viên của Tổng-Ðốc Hà Nội	Lính tập miền Nam và lính tập miền Bắc (y phục cũ)	Lính tập miền Bắc (Linh thú)
Lính tập miền Nam	Một gia đình lính tập	Những thông dịch viên cho quan Khâm sứ Hà Nội	Trí thức và thông dịch viên làm việc cho quan Khâm sứ Hà Nội
Quan Tổng-Ðốc Hà Nội và đoàn tùy tùng	Quan Tổng-Ðốc Hà Nội và đoàn tùy tùng vào ngày 14-07-1884	.	.

Trong quyển hồi ký, Ông Bác Sĩ Hocquard nói rằng người Pháp gọi những người chống Pháp là "giặc cướp" (pirate), ông cũng có nói là ông rất phục những người nầy vì sự can đảm phi thường của họ, ông có dịp chứng kiến một người "giặc cướp" ung dung ra pháp trường không một vẻ sợ hãi (phải chăng là những tấm hình dưới đây ?)

Thợ đúc bạc	Thợ rèn	Dệt tầm	Kéo sợi
Một ban văn nghệ	Một nhóm nghệ sĩ	Một vở kịch vào ngày 14-07-1885	Vũ công
4 người vũ công	Hút thuốc phiện	Dân chúng Hà Nội	.
Một trường Thiên Chúa giáo ở Nam-Ðịnh	Dùng cơm trưa ở ngoài trời	Bữa cơm trong trường Thiên Chúa giáo ở Nam-Ðịnh	Cáng và những người phục vụ cho Giám Mục ở một làng Thiên Chúa giáo
Dân khuân vác (coolies)	Những người hái trà	Hà Nội, giã gạo	Dẫn trâu đi ra sông
Hà Nội, xe cút kít	Hà Nội người bán heo	Hà Nội người câu cá	Dệt tơ
Một ngôi nhà đang cất	Nhà an-nam-mít	Xóm nhà của dân phu khuân vác trên bờ sông Hồng	Lò vôi
Một ngôi đền thờ người sáng lập ra làng	Một cây cầu có ngói che	Một xóm làng an-nam-mít	Một làng nổi trên dòng sông Claire
Kiểu làng an-nam-mít dọc theo bờ sông Hồng	Một cái đền	Hà Nội, sân sau của một nhà	Bàn thờ trước gió (ông Thiên ?)
Một ngôi chùa (đền ?) nhỏ ở Ti-Cau	Một ngôi chùa (đền ?)	Ðồ kỹ nghệ của miền Bắc	Những tấm bình phong bằng gỗ chạm trổ trên một cổng chùa
Cây Bồ-Ðề hay cây Ða	Vùng Kẻ-Sở, một chiếc bè lớn câu cá	Chế tạo giấy	Thuyền trên dòng sông Hồng